Urolithin A (UA), son dönemde sağlıklı yaşlanmayı teşvik etme, kas performansını artırma ve mitokondri fonksiyonunu destekleme potansiyeli nedeniyle ilgi çekmektedir. Bu yazıda UA’nın nasıl oluştuğunu, hangi besinlerde öncül bileşenlerinin bulunduğunu ve bağırsak mikrobiyomundaki değişkenlikleri aşmak için neden ek takviyelerin faydalı olabileceğini inceliyoruz. Aynı zamanda, son bilimsel çalışmalardan ve sistematik derlemelerden elde edilen yeni bulgulara da yer veriyoruz.

1) Oluşumu ve Besin Kaynakları

Diğer birçok besinin aksine, UA doğrudan yiyeceklerde bulunmaz. Bunun yerine, bağırsaklardaki belirli bakterilerin nar, ceviz, çeşitli meyveler (böğürtlen, ahududu) ve badem gibi gıdalarda bulunan ellagitanin adı verilen polifenolleri parçalayarak UA oluşturması gerekir [1].

• Ellagitanin açısından zengin gıdalar (örn. nar, böğürtlen).

• Ellagik aside ilk parçalanma.

• Belli bağırsak bakterilerinin ellagik asidi UA’ya dönüştürmesi.

• UA’nın emilimi ve kan dolaşımına karışarak kas ve mitokondri sağlığını etkilemesi.

Ancak, herkesin bağırsak mikrobiyomu bu dönüşümü etkin şekilde yapamadığı için [2], birçok kişi yeterli miktarda UA üretmekte zorlanır. Bundan dolayı, doğrudan UA takviyesi, istikrarlı seviyelere ulaşmanın tek kesin yolu olabilir.

2) Neden Urolithin A Sağlıklı Yaşlanma Açısından Önemlidir?

Mitofaji, eski ve verimsiz mitokondrilerin yenilenmesi sürecidir. Ageing Research Reviews’da (2024) yayımlanan bir derlemede vurgulandığı üzere, UA bu mitokondri temizliğine destek olarak kas sağlığını ve hücresel işlevleri koruyabilir [3]. Mitofajiyi yüksek seviyede tutmak, yaşa bağlı yıpranmayı yavaşlatmak için giderek önem kazanmaktadır.

Ayrıca, Journal of Agricultural and Food Chemistry (2023) [4] makalesi dahil olmak üzere artan sayıda klinik araştırma, UA’nın antioksidan özellikler sergileyebileceğini ve bazı iltihap belirteçlerini azaltabileceğini gösteriyor. Bu etki, UA’nın sitokin düzeylerini düzenleme ve hücreleri oksidatif strese karşı koruma yeteneğini ortaya koyan önceki preklinik çalışmalarla paraleldir.

Kas Dayanıklılığı ve Mitokondri Sağlığı

2022’de JAMA Network Open’da yayımlanan bir klinik araştırmada, ileri yaştaki katılımcılarda UA takviyesinin kas dayanıklılığını ve mitokondri verimliliğini artırabildiği rapor edildi [5]. Benzer şekilde, ScienceDirect (S2666379122001586) üzerinden erişilebilen bir başka çalışma da UA takviyesinin, kişinin bağırsak mikrobiyom profiline bakılmaksızın plazma UA seviyelerini yükselttiğini gösterdi; bu durum, besin kaynaklı stratejilere kıyasla ek takviyenin avantajını vurguluyor.

İltihap ve Yaşlanma

Birden fazla klinik araştırmada, UA’nın C-reaktif protein ve bazı interlökinler gibi iltihap belirteçlerini azaltarak hafif-orta derecede anti-inflamatuvar etki gösterdiği kaydedildi [3,4]. Bununla birlikte, sonuçlar doz ve uygulama süresine göre değişebiliyor. Genel olarak, UA’nın düşük düzeydeki yaşlanma ilişkili iltihaplanmayı hafifletme potansiyeli umut verici görünse de, daha uzun ve çeşitli katılımcı gruplarını içeren çalışmalara ihtiyaç olduğu vurgulanıyor.

4) Urolithin A Bakımından Zengin Besinler ve Takviyeler

“UA içeren besinler” ibaresi tam olarak doğru sayılmaz; aslında besinlerde UA değil, onun öncül maddeleri (ellagitanin) bulunur. Çilek, böğürtlen, ceviz ve özellikle nar gibi gıdalar bu öncül maddeleri sunsa da, kişisel bağırsak bakterilerinizin bunları UA’ya dönüştürmesi şarttır [2]. Bir bardak nar suyunda yüzlerce miligram ellagik asit bulunabilir, ancak bu mutlaka kullanılabilir UA’ya çevrileceği anlamına gelmez [6].

Takviyeler, bağırsak mikrobiyomundaki değişkenliği atlayarak doğrudan UA sağlar. Örneğin, bazı ürünler porsiyon başına 500–700 mg düzeyinde UA sunabilir. Yeni klinik veriler, standartlaştırılmış UA takviyesinin kas gücü ve iltihap belirteçleri üzerinde olumlu etki gösterebildiğini bildiriyor [5].

5) Güvenlik ve Yan Etkiler

2024 tarihli sistematik derlemeye göre, UA ile ilişkilendirilen ciddi yan etki veya güvenlik sorunu bulunmuyor [3]. Bazen hafif bağırsak rahatsızlığı ve baş ağrısı rapor edilse de bunlar genellikle önemsiz kabul edildi. Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) da UA’yı belirli kullanım aralıklarında güvenli buluyor [7]. Yine de, özellikle ilaç kullanan ya da kronik rahatsızlıkları olanların bir uzmana danışarak takviye almaları tavsiye edilir.

6) Önemli Çıkarımlar

1. Besin Öncülleri

Nar, ahududu ve ceviz gibi gıdalar ellagitanin sağlar; genel sağlık için bu gıdaları tüketmek faydalıdır.

2. Bağırsak Mikrobiyomundaki Değişkenlik

Ellagitanin bakımından zengin bir diyetle beslenseniz bile, UA üretimi kişiden kişiye değişir.

3. Takviye Seçeneği

JAMA Network Open (2022) makalesi, UA takviyesinin kas dayanıklılığını artırdığını ortaya koyuyor [5].

4. Güvenli ve Tolere Edilebilir

Mevcut araştırmalar tipik dozlarda ciddi yan etki göstermiyor [3,5,7].

Daha fazla veri ortaya çıktıkça, UA’nın yaşa bağlı fiziksel gerilemeyi yavaşlatma potansiyeli daha net anlaşılabilir. Şimdilik, iyi planlanmış bir beslenme düzeniyle birlikte takviye kullanmak, özellikle kas sağlığı, enerji seviyeleri ve sağlıklı yaşlanma hedeflerinde UA’nın avantajlarından yararlanmanın en istikrarlı yolu gibi görünmektedir.

Kaynaklar

[1] Del Rio ve ark. Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2010;20(1):1–6.

[2] Singh A ve ark. Eur J Clin Nutr. 2022;76(2):297–308.

[3] Hodzic Kuerec A ve ark. Ageing Res Rev. 2024;100:102406.

[4] (https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.jafc.3c01062) J Agric Food Chem. 2023.

[5] Liu S ve ark. JAMA Netw Open. 2022;5(1):e2144279.

[6] Pantuck AJ ve ark. Clin Cancer Res. 2006;12(13):4018–4026.

[7] Heilman J ve ark. Food Chem Toxicol. 2017;108:289–297.