Eğer uyku eğitimi ve bunun ne anlama geldiği hakkında sık sık insanlarla konuştuğunuz bir işte çalışıyorsanız ya da Batı kültüründe yaşıyor ve uyku eğitimi üzerine yapılan sürekli tartışmaları duyuyorsanız, bu konuya dair pek çok iddia ve yoruma aşina olmanız muhtemeldir. Bu iddialar genellikle şu beş temel noktada yoğunlaşır: bebeklerin uyku kalitesi ve süresi, anne ruh sağlığı, bebeklerin bilişsel gelişimi ve öğrenmesi, stresin etkileri ve kendini sakinleştirme becerisinin gelişimi. Bu yazıda, her bir konuyu kısaca ele alarak, mevcut bilimsel araştırmaların bu iddialar hakkında ne söylediğini paylaşmayı amaçlıyorum. Daha kapsamlı bilgiler için diğer makalelere bağlantılar da sunacağım.

Bebeklerin Uyku Kalitesi ve Süresi

Uyku eğitiminin, bebeklerin daha iyi uyumasını sağladığı düşünülüyor, değil mi? Uyku eğitimi almış bebeklerin daha uzun, daha kaliteli uyuduğu ve bu nedenle daha mutlu oldukları iddia ediliyor, öyle mi?

Yanlış.

Evet, ebeveynler daha az uyandıklarını ve bebeklerinin daha az uyandığını bildirebilirler (ancak uzun vadede kontrol gruplarıyla karşılaştırıldığında, bu iddia tartışmalıdır [1]). Bunun temel sorunu, ebeveynlerin gece boyunca çocuklarının uyku düzenini sürekli gözlemleyip tam olarak ne zaman ve nasıl uyuduklarını bilmemeleridir. Neyse ki, bu durumu incelemek için kullanılan bazı bilimsel yöntemler mevcut. Aktigrafi ve video somnografi gibi teknikler, bebeklerin uyku kalitesini ve süresini detaylı bir şekilde değerlendirmemize olanak sağlar. Ayrıca, farklı çalışmalar arasındaki sonuçları karşılaştırmak için yapılan literatür taramaları bu konuda önemli bilgiler sunmaktadır. Peki, uyku eğitimi ve bebek uykusu üzerine yapılan araştırmalar ne söylüyor?

• Bir çalışmada, doğum öncesi ve doğumdan sonraki 3. haftada ebeveynlere “kendi kendine sakinleşme” konusunda rehberlik verilmiştir. Ancak aktigrafi kullanılarak yapılan değerlendirmelerde, 6 aylık bebekler arasında müdahale ve kontrol grupları arasında uyku sonuçları açısından anlamlı bir fark bulunmamıştır [2].

• Uyku eğitiminin 6 aydan küçük bebekler üzerindeki etkilerini inceleyen bir literatür taraması, uyku eğitiminin bebeklerde bildirilen uyku sorunlarını çözmede tamamen etkisiz olduğunu göstermiştir [3].

• Kontrollü ağlama yönteminin etkisini inceleyen iki çalışmada, uyku eğitimi ile kontrol grupları arasında bebeklerin uyku düzeninde herhangi bir iyileşme gözlemlenmemiştir. Yani, uyku eğitimi olsun ya da olmasın, bebeklerin uyku düzeni değişmemiştir. Farklı olan, ebeveynlerin bebeklerinin uykusuna dair algısıdır [4][5].

• Uyku eğitimiyle ilgili yapılan bir randomize kontrollü çalışmanın uzun vadeli sonuçlarına bakıldığında, 3-4 yaş arasındaki çocukların uyku düzeninde, müdahale grubu ile kontrol grubu arasında hiçbir fark olmadığı görülmüştür [6].

Anne Ruh Sağlığı

Annelerin ruh sağlığı ve uyku ihtiyacı, uyku eğitiminin savunulmasında sıkça dile getirilen bir konudur. Annelerin daha fazla uyumasının doğum sonrası depresyonu önleyeceği varsayımıyla, uyku eğitimi iyi niyetle önerilen bir yöntem olabilir. Ancak, yapılan araştırmalar bu varsayımı kesin bir şekilde desteklememektedir:

• Yukarıda bahsedilen “kendi kendine sakinleşme”yi teşvik eden çalışma, ebeveynlerin uyku düzeni, yorgunluk seviyeleri ve depresyon belirtileri açısından gruplar arasında herhangi bir fark bulamamıştır [2].

• Konsolide bebek uykusunun anne refahı üzerindeki etkisini inceleyen bir çalışma, 6 ve 12 aylık bebeklerde kesintisiz 6 veya 8 saatlik uykunun anne ruh hali üzerinde hiçbir etkisi olmadığını ortaya koymuştur. Araştırmacılar, uyku eğitiminin anne ruh sağlığına olumlu etkisi olduğu iddialarını destekleyecek bir kanıt bulunmadığını belirtmiştir [7].

• Uyku eğitiminin 6 aydan küçük bebeklerdeki etkilerini inceleyen literatür taramasında, uyku eğitiminin ebeveyn kaygısını azaltmak yerine artırdığı görülmüştür [3].

• Uyku eğitimi yapılan annelerle ilgili bir uzun vadeli çalışmada, üç yıl sonra kontrol gruplarıyla depresyon açısından bir fark olmadığı bulunmuştur [6].

• Depresyonu hafifletmek için uyku eğitiminin kullanıldığı başka bir çalışmada, müdahaleden iki ay sonra depresyonda belirgin bir iyileşme gözlemlenmiş; ancak bu iyileşme dört ay sonra kaybolmuştur. Bunun nedeni, müdahale grubundaki iyileşmenin gerilemesi ve kontrol grubunun ilerleme göstermesidir [8].

Depresyondaki annelerin, daha fazla bebek uyku sorunu bildirme eğiliminde olduğunu gösteren bazı çalışmalar da bulunmaktadır ([9], [10]). Ancak bu çalışmalar, nedensel bir ilişkiyi kanıtlamamaktadır. Depresyon, bebek uyku sorunlarından bağımsız olarak, annenin uyku düzenini etkileyebilir. Benzer şekilde, yetişkinlerde de depresyonun uyku bozukluklarıyla bağlantılı olduğu bilinmektedir. Örneğin, [10] numaralı çalışmada, annenin kendi uyku düzeni ile depresyon arasındaki bağın, bebek uyku sorunlarından daha güçlü olduğu ortaya konmuştur.

Bebeklerin Bilişsel Gelişimi ve Öğrenme

Uyku öğrenme sürecini destekler, değil mi? Yeni bir şey öğrendikten sonra uyuduğumuzda, bilgiyi daha iyi hatırladığımız doğru. Ancak bu bilgi, biyolojik olarak normal olan ve gece uyanan bebeklerin ebeveynlerinde gereksiz bir paniğe yol açmıştır. Uzun süreli uykunun erken çocukluk döneminde gerekli olduğu inancını gerçeklerden ayırmamız gerekiyor. İşte konuya dair bildiklerimiz:

• Bebeklerde uyku ile bilişsel gelişim arasındaki ilişkiyi inceleyen bir literatür taramasında, yazarlar konsolide uyku ile biliş arasında nedensel bir bağ kurmaya yetecek kanıt bulunmadığını belirtmiştir [11]. Uzun süreli uyku, daha iyi bilişe işaret etmez.

Stresin Olumlu Etkileri

Uyku eğitimiyle ilgili yaygın bir iddia, bu sürecin bebekler için stresli olmadığı ve hatta biraz stresin insanlara faydalı olduğu yönündedir. Bu düşünceye göre, bebeği gece boyunca ağlamaya bırakmak ona bir şekilde yardımcı olur.

Ancak, durum bu şekilde değil.

Araştırmalara dair kısa bir özeti aşağıda bulabilirsiniz. Daha detaylı bir inceleme için bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz:

• Bebeklerin beyinleri hızla gelişir ve stresin zararlarından korunmaları için bir biyolojik savunma mekanizması bulunur. “Hiporesponsivite” olarak adlandırılan bu mekanizma, bebeklerin ve küçük çocukların dışarıdan stresli göründüklerinde her zaman aynı fizyolojik tepkiyi vermemeleri anlamına gelir. Ancak bu koruma, yalnızca düşük-orta derecede stresin yaşandığı ve bebeğin duyarlı bir bakıcı tarafından teselli edildiği durumlarda işler [17][18].

• Küçük stres faktörlerinin bile tekrarlandığında, “kindling etkisi” adı verilen bir durum yaratabileceği ve bu durumun stres duyarlılığını artırdığı bilinmektedir [19].

• Travmanın beyin üzerinde ne zaman ve nasıl oluştuğuna dair kesin bir bilgi yok. Ancak, bazı olayların belirli hassas dönemlerde meydana gelmesi durumunda, sevgi dolu bir çevrede dahi kalıcı travmaya yol açabileceği gösterilmiştir. Örneğin, Dr. Bruce Perry, bakıcısı tarafından ihmal edilen ve ciddi travma yaşayan bir küçük çocuğun hikayesini paylaşmıştır. Çocuk, bakıcısı tarafından sekiz saat boyunca beşiğinde bırakılmış, hiçbir şekilde ilgilenilmemiştir. Ebeveynler bu süreçte sevgi dolu ve ilgili olsalar da, bakıcının yarattığı ihmal, yoğun bir travmaya neden olmuştur [20].

• Çocuğun mizacı, stresle başa çıkma yeteneğini belirlemede büyük bir rol oynar. Bazı çocuklar için uyku eğitimi sırasında yaşanan stres, diğerlerine göre daha zararlı olabilir [17]. Ancak çocuğunuzun bu kategoriye girip girmediğini fark ettiğinizde çok geç olabilir. Uyku düzeni ve mizacın ilişkisine dair daha fazla bilgi [11]’de yer almaktadır.

Kendini Sakinleştirme Becerisinin Gelişimi

Yaygın inanışlardan biri, uyku eğitimi yapılmazsa çocukların bazı duygusal düzenleme becerilerinden mahrum kalacağıdır.

• Çocuklar, duygusal düzenleme becerilerini (kendini sakinleştirme) önce yetişkinlerin modellemesiyle öğrenir ve ardından ihtiyaç duyduklarında yardım almak için yetişkinlere yönelirler. Bir yaşından önce, bu becerilerin kendi başlarına kullanımı oldukça sınırlıdır ve küçük çocukluk döneminde bile nadir olarak görülür [21][22].

• İnsanlar ne kadar stresliyse, sahip oldukları az sayıdaki duygusal düzenleme becerisini kullanma kapasiteleri o kadar azalır. Bu nedenle, stresli bir bebek veya küçük çocuk, bu becerilere başvuramaz. Ağlamanın sona ermesi, kendini sakinleştirmeden çok, enerjiyi koruma içgüdüsüyle ilgilidir [23][24].

• Erken dönemde yaşanan stresin etkilediği beyin bölgeleri, aynı zamanda sosyal ve duygusal süreçlerle de ilişkilidir [25]. Bu nedenle, uyku eğitiminin stresli bir süreç olduğunu kabul edersek (ki yukarıdaki bulgular bunu destekliyor), bu durumun en büyük zararı duygusal düzenleme becerisinin gelişimi üzerinde olur.

Sonuç

Artık uyku eğitimiyle ilgili pek çok iddianın neden “mit” olarak değerlendirildiğini görebilirsiniz. Bu iddialar bilimsel olarak desteklenmediği gibi, evrimsel biyoloji ve antropolojiyle de çelişmektedir. Bu kültürel inanışları anlamak, ebeveynlik sırasında daha güvenli ve bilinçli kararlar almanıza yardımcı olabilir.

Makaleler

References List

1. Information sheet from the Baby Sleep Information Source at Durham University.

2. Galland BC, Sayers RM, Cameron SL, Gray AR, Heath ALM, et al. Anticipatory guidance to prevent infant sleep problems within a randomized controlled trial: infant, maternal, and partner outcomes at 6 months of age. BMJ Open 2017; 7: e014908.

3. Douglas PS, Hill PS. Behavioral sleep interventions in the first six months of life do not improve outcomes for mothers or infants: a systematic review. J Dev Behav Pediatr 2013; 34: 497-507.

4. Gradisar M, Jackson K, Spurrier NJ, Gibson J, Whitham J, et al. Behavioral interventions for infant sleep problems: a randomized controlled trial. Pediatrics 2016; 137: e20151486.

5. Hall WA, Hutton E, Brant RF, Collet JP, Gregg K, et al. A randomized controlled trial of an intervention for infants’ behavioral sleep problems. BMC Pediatrics 2015; 15: 181.

6. Lam P, Hiscock H, Wake M. Outcomes of infant sleep problems: a longitudinal study of sleep, behavior, and maternal well-being. Pediatrics 2003; 111: e203.

7. Pennestri MH, Laganière C, Bouvette-Turcot AA, Pokhvisneva I, Steiner M, Meaney MJ, Gaudreau H. Uninterrupted infant sleep, development, and maternal mood. Pediatrics 2018; in press; doi: 10.1542/peds.2017-4330.

8. Hiscock H, Wake M. Randomized controlled trial of behavioural infant sleep intervention to improve infant sleep and maternal mood. BMJ 2002; 324: 1062.

9. Dennis C, Ross L. Relationships among infant sleep patterns, maternal fatigue, and development of depressive symptomology. Birth 2005; 32: 3.

10. Hiscock H, Wake M. Infant sleep problems and postnatal depression: a community-based study. Pediatrics 2001; 107: 1317-1322.

11. Ednick M, Cohen AP, McPhail GL, Beebe D, Simakajornboon N, Amin RS. A review of the effects of sleep during the first year of life on cognitive, psychomotor, and temperament development. Sleep 2009; 32: 1449-1458.

12. Freudigman KA, Thoman EB. Infant sleep during the first postnatal day: an opportunity for assessment of vulnerability. Pediatrics 1993; 92: 373–79.

13. Gertner S, Greenbaum CW, Sadeh A, Dolfin Z, Sirota L, Ben-Nun Y. Sleep-wake patterns in preterm infants and 6-month home environment: implications for early cognitive development. Early Hum Dev 2002; 68: 93–102.

14. Borghese IF, Minard KL, Thoman EB. Sleep rhythmicity in premature infants: implications for developmental status. Sleep 1995; 18: 523–30.

15. Mindell JA, Leichman ES, DuMond C, Sadeh A. Sleep and social-emotional development in infants and toddlers. J Clin Child Adolesc Psychol 2017; 46: 236–246.

16. Mindell JA, Moore M. Does sleep matter? Impact on development and functioning in infants. Pediatrics 2018; in press; doi: 10.1542/peds.2018-2589.

17. Gunnar MR, Donzella B. Social regulation of cortisol levels in early human development. Psychoneuroendocrinology 2002; 27: 199-220.

18. Gunnar MR. Social regulation of stress in early childhood. In K. McCartney & D. Phillips (Eds.), Blackwell Handbook of Early Childhood Development (pp. 106-125). Malden: Blackwell Publishing, 2006.

19. Monroe SM, Harkness KL. Life stress, the “kindling” hypothesis, and the recurrence of depression: Considerations from a life-stress perspective. Psychological Review 2005; 112: 417-45.

20. Perry B, Szalavitz M. The Boy Who Was Raised As A Dog: And Other Stories from a Child Psychiatrist’s Notebook—What Traumatized Children Can Teach Us About Loss, Love, and Healing. Basic Books, 2017.

21. Campos JT, Frankel CB, Camras L. On the nature of emotion regulation. Child Development 2004; 75: 377-94.

22. Rothbart MK, Ziaie H, & O’Boyle CG. Self-regulation and emotion in infancy. In N. Eisenberg & R.A. Fabes (Eds.) Emotion and its regulation in early development: New directions for child development (No. 55, pp. 7-23). San Francisco: Jossey-Bass Publishers, 1992.

23. Stifler CA, Braungart JM. The regulation of negative reactivity: Function and development. Developmental Psychology 1995; 38: 448-55.

24. Kopp C. Regulation of distress and negative emotions: A developmental perspective. Developmental Psychology 1989; 25: 343-54.

25. Hanson JL, Nacewicz BM, Sutterer MJ, Cayo AA, Schaefer SM, et al. Behavior problems after early life stress: contributions of the hippocampus and amygdala. Biological Psychiatry 2014; DOI: 10.1016/j.biopsych.2014.04.020.